CON ĐƯỜNG NGHỆ THUẬT

 

Nhạc trưởng Vũ Tôn B́nh nói chuyện với Nguyễn Linh Giang

 

 

LTS: Có rất nhiều người muốn dấn thân trên con đường âm nhạc và nghệ thuật. Con đường ấy không bằng phẳng mà nhiều chông gai, nhiều khúc quanh khó đoán. Nhạc trường Vũ Tôn B́nh, PhD in conducting, là người đă đi trên con đường này trong hơn 40 năm qua, từ những năm c̣n rất nhỏ tuổi. Nhạc trưởng đă nói về những suy nghĩ cũng như những nhận định của ông về con đường nghệ thuật, đồng thời đưa những lời khuyên cho các bạn trẻ đang muốn bước vào con đường chông gai nhưng quyến rũ này.

 

 

Hai loại âm nhạc

 

Cái ḿnh cần phải phân định là thế giới âm nhạc chia ra làm 2 loại. Một là popular art có tính cách giải trí. Hai là high art, nhưng tôi thích dùng chữ cultural art hơn. Cả 2 loại art này đều là cách bầy tỏ lối sống, sự suy nghĩ, triết lư sống và phong tục tập quán của 1 nhóm người nhưng popular art th́ thường thuộc về quần chúng c̣n cultural art là của nhóm người tiếng Việt Nam gọi là kẻ sĩ.

Chuyện phân định này rất quan trọng v́ nếu mệnh của ḿnh là cultural art mà ḿnh cứ nhắm tới cái popular art th́  ḿnh sẽ không thành công được v́ có sự xung khắc. C̣n nếu mệnh của ḿnh là popular art  mà ḿnh lại đi về cultural art th́ cũng xung khắc như vậy.

Sau khi ḿnh định nghĩa được là mệnh của ḿnh là ǵ th́ đường đi của ḿnh sẽ suông sẻ, dễ đi đến đích hơn. Có những người không định nghĩa rơ những chuyện này nên họ không đến đích hoặc đến đích rồi nhưng không thỏa măn. V́ khi họ đến đích rồi họ mới thấy là họ ở sai vùng.

 

Thiên mệnh

 

Yếu tố đầu tiên tôi muốn  nêu ra là destination, có  thể dịch là định mệnh hay thiên mệnh.  Khi nói tới chữ này nhiều người cho là tiêu cực nhưng thực ra ḿnh phải tích cực th́ ḿnh mới được ở trong cái mệnh của ḿnh. Khi ḿnh nói tới cái mệnh có nghĩa là cái yếu tố huyền bí v́ trong  đời  ḿnh ai cũng thấy là có những yếu tố không thể giải thích bằng khoa học được. Người tôn  giáo th́ tin rằng đó là do Trời Phật hay Thượng Đế. Tôi  đạo Tin Lành nên tôi gọi đó là thiên mệnh. Và ḿnh phải tích cực th́ mới ở trong cái thiên mệnh được. Ḿnh tiêu  cực th́ có thể ḿnh bị mất cái thiên mệnh đó.

-Tại sao? V́ khi nói đến thiên mệnh th́ có thể nói rằng Chúa đă đặt để cho ḿnh như vậy. Ḿnh phải chịu như vậy thôi.

-Thật sự là như vầy: Chúa không có đặt để ḿnh vào một vị thế  nhưng Chúa đặt ḿnh vào một cái hướng. Rồi trong khi ḿnh đi, nếu người nào tin là có Thượng Đế th́ ḿnh nói là Thượng Đế cho người đến giúp ḿnh.

-Để giữ cho ḿnh trong hướng đó?

-Để giúp cho ḿnh thành công. Có người đến giúp ḿnh trong khi ḿnh đi. Nếu ḿnh không dùng sự giúp đỡ của họ th́ có thể cuối cùng ḿnh cũng đến được mục đích  nhưng mất nhiều th́  giờ và đau khổ hơn. Nhưng nếu ḿnh tích cực và sẵn sàng để ư th́ khi người mà thiên mệnh đưa đến để giúp ḿnh th́ ḿnh chụp lấy ngay cơ hội đó là ḿnh thành công liền.

- Nhưng làm sao biết được đó đúng là cái hướng mà Thượng Đế đă đặt ḿnh vào?

- Có vài  yếu tố để ḿnh có thể verify. Chuyện đầu tiên là ḿnh phải khám phá ra cái mệnh của ḿnh. Không  ai có thể biết được hoàn toàn cái mệnh của ḿnh mà chỉ biết từng đoạn  ngắn thôi. Như một cái thủy lôi, khi nó được phóng ra, không phải lúc nào cũng đi đúng hướng, nhưng  mà có gắn cái radar rà qua rà lại. Khi thấy sai đường là nó adjust nên nó cứ rà đi rà lại  rồi  mới đến đích được. Thành ra không phải bắn ra một cái là tới đích liền mà phải đổi qua đổi lại để hướng tới đúng chỗ được. Cái thiên mệnh cũng vậy, trong khi đi có những lúc ḿnh phải đổi hướng. Đó là cái thiên mệnh của ḿnh.

 

Tích cực vs Tiêu Cực:

 

Nếu tích cực, ḿnh sẽ đi nhanh hơn.

Trong cuộc sống khi ḿnh đang đi đến đích, sẽ có những người không hiểu ḿnh thành ra sẽ có những chỉ trích tại sao không làm cái này không làm cái kia. Có người chỉ trích để phá chơi. Người tiêu cực sẽ đi rất chậm mà khi ta đi chậm, cái người phá chơi kia họ nhắm sẽ bắn trúng liền. C̣n người tích cực họ đi nhanh nên người  phá nhắm khó trúng hơn v́ ḿnh đi nhanh th́ khi họ chỉ trích là họ đang chỉ trích cái quá khứ của ḿnh. Ḿnh  đă có những thành công mới  nó làm cái chỉ trích  kia vô hại, thành ra sự tích cực của ḿnh giúp ích ḿnh trong vấn đề đó nữa.

Nhưng khi tích cực như vậy ḿnh cũng phải thận trọng. V́ ḿnh đi nhanh như vậy có nghĩa là khi  gặp những  cái đi ngược lại, ḿnh sẽ đụng nó “head on” rất mạnh. Thành ra trong khi đi, ḿnh phải nhắm để đừng  có những cái đụng “head on” tóe lửa đó rất có hại cho ḿnh về sau. Thí dụ tôi muốn làm chuyện này nhưng có người chống đối. Nếu  đi thẳng th́  tôi phải đụng họ thành ra có thể tôi phải né họ tôi đi ṿng v́  cái đụng đầu head on dù sao chăng nữa cũng có cái làm cho ḿnh bị  tổn thương hay chậm lại.

 

Tích cực và đam mê

 

Cái tích cực với cái đam mê rất giống nhau, có thể nói là 1, rất nguy hiểm. Thành ra có một cách để check xem cái tích cực của ḿnh có đúng vào thiên mệnh hay không là ḿnh xem coi ḿnh vị tha hay vị kỷ. Nếu sự tích cực của ḿnh vị kỷ th́ rất là nguy hiểm v́ sẽ có những người quanh ḿnh bị tổn thương.

 

Vị tha - Vị kỷ

 

Tích cực là dễ có cái vị kỷ trong đó v́ muốn nhắm tới, muốn đi nhanh. Thí dụ nếu ai cũng muốn đi đến đích nhưng trên đường đi có những người chung quanh, nếu ḿnh là người vị kỷ th́ ai chết mặc ai nhưng nếu ḿnh là người vị tha th́ trong khi ḿnh đi sẽ có những người họ cùng đường với  ḿnh th́ ḿnh cũng giúp họ. Có thể họ chỉ đi cùng với ḿnh  đoạn này  thôi, ḿnh giúp họ trong giai đoạn này xong họ tẻ ra đi đường khác. Trong khi ḿnh đi, ḿnh giúp người này người nọ th́ khi ḿnh giúp  như vậy, tự những cái đó  nó cũng  giúp ḿnh. Nó như cái radar của cái thủy lôi vậy, nó giúp ḿnh rà đường để đi cho đúng. Thiên mệnh có cái nó giúp cho 1 cộng đồng để mà tốt hơn cái tính chất của đời sống, để giúp cộng đồng tiến triển cuộc sống cho nó thoải mái hơn, sung túc hơn. Thành ra khi 1 người đạt được mục đích trong cái thiên mệnh của ḿnh   th́ rất nhiều người được hưởng. Khi đó tiếng Việt ḿnh có câu nói là thiên thời địa  lợi nhân ḥa, tức là khi ḿnh đạt được  mục đích nằm trong thiên mệnh, th́ thiên thời địa lợi mà nhân cũng ḥa. Nhưng cẩn thận v́ có thể có những khi ḿnh muốn cho nhân ḥa, nhưng ḿnh không thể bỏ được cái nhân bản hay cái tư cách của ḿnh. Nếu người nào muốn ḿnh làm một cái ǵ phản lại cái bản tính  tốt của ḿnh th́ ḿnh không nên làm v́ nếu ḿnh xung khắc với chính cái bản tính tốt của ḿnh th́ ḿnh  không thể thành công trong bất cứ việc ǵ cả. Và cho dù ḿnh thành công đi chăng nữa  ḿnh cũng không được thỏa nguyện.

Hồi nẫy chị có hỏi làm sao mà ḿnh kiếm ra được cái thiên mệnh của ḿnh? Người theo đạo Chúa th́ họ cầu nguyện, theo Phật giáo th́ họ thiền hay tĩnh tâm. Đó là những phương pháp giúp ḿnh kiếm ra được thiên mệnh của ḿnh.

- Nếu  họ không tin Chúa Phật ǵ hết th́ sao?

- Theo tôi hiểu ngày nay trong chính cộng đồng của Âu châu  họ cũng để ư đến vấn đề cầu nguyện hay thiền. Cách đây mấy tuần một bài báo của báo Times liệt kê những người thành công  th́ có kể ra 1 ông là một  nhà kinh doanh rất giàu có. Ông này nói mỗi ngày ông phải tĩnh tâm mấy tiếng đồng hồ nghĩa là cái ǵ khác ông có thể thay đổi được nhưng giờ tĩnh tâm của ông là không ai được đụng đến. Đây là điểm mà Á Đông ḿnh đặt rất nặng và cũng là điểm Âu châu cũng đặt nặng trong quá khứ và ngày hôm nay họ trở lại đặt nặng vấn đề đó.

- Vậy đây là yếu tố giúp cho ḿnh t́m được thiên mệnh của ḿnh. Nếu không làm như vậy th́ khó mà t́m được?

- Ḿnh làm như trên nhưng ḿnh cũng cần phải có những lúc check and balance xem ḿnh vị kỷ hay vị tha, đường ḿnh đi chỉ có lợi cho ḿnh hay cho một số những người khác chung quanh ḿnh.

- Những điều anh nói có vẻ như áp dụng cho mọi thứ chứ không phải cho chuyện học hát?

- Lấy thí dụ tôi học hát chẳng hạn. Nh́n lên th́  có nhiều người hát hay hơn tôi. Nhưng nh́n xuống th́ cũng có nhiều người hát dở hơn tôi. Thành ra trong  khi tôi đi, tôi nên giúp những người thấp hơn tôi. Thực sự ra nhiều người thấy rằng lúc ḿnh học được nhiều nhất chính là lúc ḿnh giúp cho người khác. Khi giúp  người thấp hơn ḿnh, th́ ḿnh thấy người ta có những nhược điểm này ưu điểm nọ, làm sao dùng những ưu điểm  và khắc phục  nhược điểm của họ. Trong khi ḿnh làm vậy th́ ḿnh cũng thấy được những nhược điểm của ḿnh, gần như là ḿnh đang nh́n vào một cái gương, thấy được chính ḿnh. Thành ra khi ḿnh giúp người khác là lúc ḿnh học được rất nhiều. V́ thế tôi rất thích dậy, v́ khi tôi dậy người khác, tôi cũng học nữa.

Tôi nghĩ những người d́u dắt Ngàn Khơi nhiều năm qua đă làm được nhiều chuyện tốt. Ngàn Khơi đă tạo ra một môi trường để nuôi dưỡng âm nhạc và giúp rất nhiều người. Cái đó là điểm mà tôi nói là vị tha hay vị kỷ. Ngàn Khơi trong mười mấy năm qua (cái này tôi nói được là v́ tôi mới vào Ngàn Khơi có 1 năm thôi, bề ǵ tôi vẫn là lính mới) có 1 vị thế là phục vụ một nhu cầu văn hóa. Điểm này là điểm quan trọng. Ngàn Khơi phục vụ một nhu cầu văn hóa chứ không phải  là nhu cầu giải trí, tức thiên mệnh của NK là cultural art chứ không phải là popular art. Bây giờ mà NK đổi qua làm popular art là sụm liền. V́ nó không nằm trong vị thế của ḿnh.

 

Vị tha phải nh́n xa hiểu rộng

 

Thường  thường, để ḿnh có thể vị tha, ḿnh phải có tầm hiểu rất là rộng, rất là bác ái, lấy thí dụ như thế này: nói về phân chia giai cấp, ngay chính xă hội Mỹ này năm 1950 người da đen c̣n phải ngồi ở chỗ cuối cùng g của xe bus và nếu không c̣n chỗ, họ phải đứng lên nhường chỗ cho người da trắng. Nhưng thực ra tư tưởng xă hội b́nh đẳng đă được nói tới từ thế kỷ thứ 1, thí dụ ông thánh Phao lồ đă viết rằng người giầu kẻ nghèo đều như nhau, chủ tớ như nhau, ông nói như vậy để khuyến khích người ta đối xử tử tế với người làm. Thành ra những người vị tha phải có tầm nh́n rộng trước những người khác hết. Và người hoạt động trong lănh vực văn hóa phải có tầm nh́n bao quát để thấy được sinh hoạt của cả 1 cộng đồng chứ không phải chỉ của một nhóm nhỏ.

 

Thầy dẫn đường

 

Trong khi đi đường trong cái thiên mệnh của ḿnh, sẽ có những người thầy được đưa đến để giúp ḿnh. Khổng Tử có câu nói rất hay là “khi người học tṛ sẵn sàng th́ người thầy sẽ xuất hiện”. Người thầy hiện ra có thể dưới nhiều h́nh thức. Thí dụ có người hiện ra như 1 mạnh thuờng quân, có người hiện ra như một người huấn luyện hướng dẫn chỉ bảo ḿnh. Như  có người bạn luôn luôn hỗ trợ ḿnh, ḿnh hát ở đâu họ cũng đến coi rồi thỉnh thoảng họ nói 1 câu rất nhẹ, rất thoáng nhưng nếu ḿnh có tinh thần học hỏi và để ư th́ ḿnh nghe câu đó là nắm được ngay. Thầy không có nghĩa là người luôn luôn xỉa xói  vào mặt ḿnh nói cái đó là sai, mà người thường làm như vậy th́ lại không phải là thầy ḿnh mà là kẻ chống đối ḿnh.

Người Á đông thường đặt vấn đề trung thành, theo thầy là phải theo suốt đời nhưng thực ra điều này bị lạm dụng. Một người minh sư sẽ hiểu rằng người thầy  chỉ là người giúp học tṛ ḿnh trong một giai đoạn thôi. Đến khi người học tṛ đă đi hết đoạn đường đó th́ người thầy có bổn phận đưa họ qua người thầy khác. Nếu đă tới lúc người học tṛ phải đi qua người thầy khác mà bị cản trở, ông thầy không chịu cho đi th́ có chuyện, thế nào họ cũng dứt bỏ người thầy này để qua người thầy kế tiếp. Người minh sư sẽ không đợi tới lúc học tṛ phải giết ḿnh mà trước đó đă lo kiếm thầy khác hoặc đẩy người học tṛ đó đi. Ngày xưa ḿnh hay nghe chuyện thầy cho học tṛ xuống núi khi học tṛ đă học thành tài. Học tṛ có không muốn xuống họ cũng đẩy xuống v́ đă đến lúc.

Người ta có thể học hát với một người thầy này một thời gian rồi được thầy đưa qua thầy khác hoặc ḿnh phải tự kiếm thầy khác. Lần trước tôi có nói chuyện  phải t́m ra cái vocal image của ḿnh tức là một tiếng hát, một phong cách đặc biệt của ḿnh. Ḿnh nên kiếm một số người và lấy cái hay của họ hợp lại, trộn lẫn nhau để thành phong cách riêng của ḿnh. Ḿnh học người thầy này 1 ít, người thầy kia 1 ít th́ nó sẽ ḥa trộn lại thành ra một h́nh ảnh mới, có bóng dáng của người này, người kia trong đó nhưng không hẳn là bắt chước giống hệt ai hết. Một người minh sư sẽ hiểu rằng ḿnh chỉ đóng  một vai tṛ nhỏ trong việc đào tạo người học tṛ chứ không phải là tất cả.

 

Giá phải trả

 

Đôi khi ḿnh đi đúng theo thiên mệnh th́ ḿnh phải trả một cái giá rất đắt. Nhưng nếu ḿnh không đi theo thiên mệnh của ḿnh th́ nhiều khi ḿnh c̣n phải trả một cái giá mắc hơn nữa. V́ nếu ḿnh không đi theo thiên mệnh th́ cái thiên mệnh đó nó sẽ không nằm im mà nó sẽ cháy. Càng lớn tuổi th́ cái lửa cháy đó càng nóng hơn. C̣n nếu đi theo thiên mệnh th́ cái lửa đó nó giúp ḿnh tiến tới mục đích của ḿnh.

Cái giá phải trả khi đi theo thiên mệnh có thể là ḿnh phải đi học với thầy giỏi nên phải trả nhiều tiền. Lấy thí dụ ḿnh đi học về financing chẳng hạn, ḿnh muốn đi trước muốn thành công mà lại tiếc tiền chỉ đi mua sách sale tức lúc nó đă bán gần hết không c̣n ai mua nữa nó mới sale th́ ḿnh đă chậm chân hơn người khác rồi làm sao mà thành công được. Học nhạc cũng  vậy, muốn giỏi mà cứ đi kiếm thầy rẻ tiền học hoặc không muốn trả tiền th́ làm sao tiến được, cũng như muốn hát giỏi mà không chịu đi tập hát, miss hết những điều thầy giảng. Thành ra cái giá phải trả nhiều khi là hi sinh th́ giờ hay những thú vui chơi khác để đi  tập hát.

Tôi nghĩ thiên mệnh của Ngàn Khơi là trở thành một “artistic voice” của cộng đồng Việt hải ngoại. NK có thể đạt được, có thể không. Có nhiều người được đưa lại để giúp NK đạt được thiên mệnh đó. Có 1 số người đến với NK một thời gian này, rồi một số người khác đến vào thời gian khác. NK giúp họ mà họ cũng giúp NK, có qua có lại mới tồn tại lâu. Dù có vị tha cách mấy mà giúp người ta măi, không có ai giúp ḿnh th́ cũng nản.

Lại nói thêm về cái giá phải trả. Nếu ḿnh không theo thiên mệnh th́ có thể ḿnh phải trả cái giá mắc bằng h́nh thức physical. Khi tôi làm computer, tới một thời điểm đó, tôi cảm thấy ḿnh phải qua làm nhạc nhưng tôi cứ cố giữ computer. Th́ lúc đó tôi bị đau lưng ghê gớm, tuần nào cũng phải đi chiropractor. Đến lúc tôi bỏ computer qua làm nhạc th́ hết luôn. Thành ra cái giá phải trả là sức khỏe của ḿnh. Có nhiều người lớn tuổi tính t́nh họ quạu quọ khó chịu, có thể v́ họ có thiên mệnh nào đó nhưng họ không theo, cái năng lượng đó nó cháy trong ḷng họ khiến họ trở thành quạu quọ.

 

Chờ thời

 

Sau khi có tất cả những điều trên, c̣n 1 điều quan trọng nữa là cái thời. Ḿnh có thể làm tất cả những điều trên nhưng cũng phải có thời mới được. Tới thời là ḿnh biết, ḿnh nên để ư check thiên mệnh của ḿnh để biết thời đă tới chưa. Người Việt ḿnh có câu “cờ đến tay th́ phất”. C̣n nếu ḿnh không để ư th́ nhiều khi cờ tới tay mà ḿnh không biết phải làm ǵ. Người nào để ư th́ khi có một người thầy nào xuất hiện th́ họ sẽ bám lấy trong giai đoạn đó. Xong đoạn đường đó họ sẽ tạ ơn thầy và qua một đoạn đường khác với người thầy khác. Nhưng vẫn phải có thời. Ḿnh có thể học hát,  có giọng hay nhưng phải có thời. Nếu chưa tới thời ḿnh phải ngồi chờ. Nếu chưa tới thời mà ḿnh ráng quất cờ th́ không những không thành công mà nó c̣n có tai hại v́ đến lúc mà ḿnh tới thời th́ trong cộng đồng họ sẽ nhớ về cái lúc mà ḿnh quất cờ không đúng lúc, có khi ḿnh quất nhằm người khác. Họ bị đau th́ bây giờ họ sẽ phản đối ḿnh. Giống như những cái head collision đụng đầu tôi nói hồi nẫy. Có những người lúc trước họ chống ḿnh không phải v́ họ muốn chống mà v́ họ không hiểu cái thiên mệnh của ḿnh nên họ nghĩ là ḿnh vị kỷ. Nhưng ḿnh đừng có đụng đầu mà nên tránh họ v́ khi đến thời của ḿnh, ḿnh quất cờ  th́ họ sẽ hiểu là ḿnh không phải  vị kỷ. Đến lúc hiểu như vậy th́ họ chính là những người sẽ nhẩy qua giúp ḿnh. Nhưng nếu khi có những người chống đối ḿnh mà ḿnh đụng đầu họ th́ khi ḿnh có  cờ trong tay, họ không giúp ḿnh được.  Cũng có khi đến lúc đó ḿnh cần họ nhưng v́ có cuộc đụng đầu trước kia, ḿnh không dám nhờ họ giúp.  Rút cuộc có 1 hàng rào ở giữa thành ra cái người đáng lẽ có thể đến giúp ḿnh được th́ không được. Do đó trong khi  chờ thời ḿnh nên nhớ là  có những người họ nghịch ḿnh,  ḿnh nên né. Nhưng nếu những người đó họ bắt ḿnh phải bỏ những cái tốt của ḿnh để theo họ th́ ḿnh phải nói tôi không làm chuyện đó được. Nhưng ḿnh nên làm sao cho nó càng ít xung đột càng tốt để đến khi tới thời ḿnh có sự giúp đỡ của họ mà ḿnh không bị muối mặt.

 

Những người đứng sau lưng nghệ sĩ

 

Có những người tôi tạm gọi là có hai nghề. Họ thường là những người đă làm nên trong lănh vực professional như bác sĩ, kỹ sư, luật sư, giáo sư...Nhưng họ cũng có năng khiếu, có tài trong lănh vực nghệ thuật, thí dụ như bà ngoại trưởng Mỹ hiện nay là bà Condoleeza Rice, cũng là một nhạc sĩ dương cầm có hạng .   Tài nghệ âm nhạc của bà đă từng được nhắc đến nhiều lần, không thua kém ai trong lănh vực này cả. Cũng có nhiều người khác có năng khiếu nhưng chưa đạt tới mức thành công. V́ họ đă sinh hoạt nghệ thuật và có năng khiếu, họ chính là những người đứng sau lưng nghệ sĩ để giúp nghệ sĩ. Ngày xưa, chính những vương tôn, bá tước đóng vai tṛ này. Beethoven được nuôi ăn, cho chỗ ở, cho người nấu nướng dọn dẹp để ông có nhiều th́ giờ sáng tác nhạc.

 

Tóm lại

 

Nói chung một người luôn luôn nên t́m hiểu cái thiên mệnh của ḿnh cũng như cái thủy lôi  đi được đến đích của nó là nhờ những radar ḍ đường. Không ai biết được cái đích của thiên mệnh của ḿnh hết nhưng biết được là nó khoảng chỗ đó nên khi ḿnh đi ḿnh rà đường để thay đổi cho đúng hướng. Trong khi đi ḿnh phải tích cực. Trường hợp  thiên mệnh đưa đẩy tới một thời điểm có thiên thời, nhân ḥa,  có người đến giúp ḿnh th́ ḿnh phải chụp lấy nó. Cũng vậy,  có thầy giỏi đến mà ḿnh không chụp lấy th́ ḿnh sẽ bị mất cơ hội.

Một mặt ḿnh cũng phải xem xem ḿnh vị tha hay vị kỷ  và cũng phải chọn thầy, phải rất cẩn thận khi chọn thầy v́ nếu ḿnh chọn thầy không đúng th́ ḿnh sẽ đi khó hơn, nhiều chông gai hơn. Không theo thiên mệnh th́ trả giá mắc hơn và theo th́ cũng phải trả một cái giá. Và sau cùng là phải kiên nhẫn chờ thời. Như hồi xưa các cụ nói  một số các vị chân sư mà phải về nhà chăn gà cho vợ cho đến khi gặp thời mới lên được.