Chuyện học hát

 

Nhạc trưởng VŨ TÔN B̀NH

 

Việc chính trong những buổi họp của ban hợp xướng Ngàn Khơi là tập hát, học hát. Trong một buổi tập hát để chuẩn bị cho buổi nhạc ra mắt DVD Mẹ Trong Ḷng Người Đi sắp tới, nhạc trưởng Vũ Tôn B́nh, Ph.D. in conducting, đă nói cho các ca viên Ngàn Khơi về chuyện học hát như sau.

 

Vào thế kỷ thứ 19, khi người ta đi học hát (vocal) th́ thường chọn một ông thầy giỏi và nổi tiếng, càng nổi tiếng càng tốt. Khi học ổng th́ bắt chước ổng y chang.  Khi ông về hưu th́ ḿnh lên thay. Thành ra một người thầy giỏi không phải  ai muốn học cũng được họ nhận mà họ phải lựa. Nhưng lựa trên căn bản nào? Không phải là họ lựa người giỏi mà họ sẽ lựa người giống họ. Người học cùng 1 ḷ ra là hát y chang nhau.

Cuối thế kỷ 19, qua thế kỷ 20 th́ nguợc lại, người ta bắt đầu để ư đến nội tâm. Người nào càng có chiều sâu th́ càng nổi tiếng và người càng nổi tiếng càng không giống ai hết. V́ người nào cũng có điểm hay và điểm yếu. Người nổi tiếng là người biết phát triển cái điểm hay của họ. Nếu ḿnh không làm ǵ  cả th́ điểm hay và điểm yếu bằng nhau. Nhưng khi ḿnh phát triển điểm hay của ḿnh th́ điểm yếu sẽ bị mờ đi, khi người ta nh́n vào người ta không thấy cái điểm yếu nữa, hay thấy nó rất nhỏ. 

Bây giờ, có nhiều người thầy họ biết về cái này thành ra khi họ dậy 1 người hát,  họ không dạy hát giống họ nữa nhưng họ giúp người học hát kiếm cái điểm hay  và phát triển điểm hay đó. Thành ra người đi học vocal mục đích không c̣n là để giống y người thầy nữa và  người dạy cũng không c̣n mục đích dậy học tṛ hát giống ḿnh . Điểm này rất quan trọng.

 

Bây giờ làm sao để kiếm đuợc cái điểm mạnh của ḿnh. Bí quyết ở đây là vấn đề tâm lư. Có 2 yếu tố:

 

  

 

1.Nội tâm: 

Cái 'inner being' hay là cái nội tâm của ḿnh, nó không phải là âm nhạc. Ḿnh có thể  phát triển nội tâm bằn những cách khác, không phải âm nhạc, thí dụ như thiền hay tĩnh tâm. Cuộc sống nội tâm của ḿnh càng sâu th́ không chỉ tiếng hát thôi mà những công việc ḿnh làm  cũng sâu sắc nữa.  Ở VN ḿnh các cụ hay nói là  có tướng. Nhiều người, khi đờisống nội tâm của họ mạnh  th́ tướng của họ cũng tốt.

Về cái nội tâm này, những người nghệ sĩ giỏi, hát hay vẽ hay, họ rất cẩn thận khi thu nhận những tin tức vào trong óc hay trong tiềm thức họ v́ nếu  trong tiềm thức của ḿnh chứa quá nhiều những cái xấu, negative, th́ nó sẽ thể hiện ra bên ng̣ai. Đến khi những điều này nó hiện ra mặt th́ là quá rồi. Thành ra ở VN các cụ coi tướng rất hay, nh́n cái mặt không thôi là biết anh này típ người nào. Đó là do ở những tin tức ḿnh thu nhặt vào tiềm thức.

Thành ta một điều  mà tôi không bao giờ làm là nghe chuyện xấu về người khác. Khi có ai nói xấu về người khác cho tôi nghe th́ nghe xong là tôi bỏ qua luôn v́ tôi không muốn làm ô nhiễm cái nguồn sáng tạo của ḿnh. Nếu ḿnh nghe chuyện xấu  qua rồi bỏ đi th́ nó sẽ ra ngoài, c̣n nếu nghe rồi cho cảm xúc của ḿnh dính vào trong đó th́ nó sẽ vô nội tâm của ḿnh. C̣n nếu ḿnh cảm xúc mạnh về cái đó nữa th́ nó càng thấm sâu hơn nữa, hại lắm. Thí dụ có một người đi nói xấu ḿnh th́ khi ḿnh nghe kể lại ḿnh cũng tức lắm nhưng sau đó ḿnh bỏ qua và không đụng ǵ đến ngừơi đó nữa và đẩy họ ra khỏi nội tâm của ḿnh th́ tốt. C̣n nếu bực ḿnh, suy nghĩ  cách làm sao chơi họ lại th́ nội tâm của ḿnh sẽ bị ảnh hưởng xấu. Thành ra đối với tôi, một là tôi làm việc với, hai là tôi không làm  chứ  ít khi nào tôi giận người nào hay ghét cay ghét đắng ai. Lư do là ḿnh muốn bảo vệ nguồn cảm hứng của ḿnh. Những cái xấu trong nội tâm sẽ hiện ra trong công việc ḿnh làm. Khi ḿnh đứng hát mà cái mặt ḿnh không có  nhân hậu th́ hay cách mấy người ta cũng không muốn nghe. Mặt mày mà hắc ám th́ thôi, forget it, không thể nào hát hay nổi.

 

Một ca viên hỏi:

-C̣n nếu run quá th́ sao?

 

-Chuyện run khi đứng ttuớc mặt người khác là một điểm yếu. Ḿnh không nên đụng tới điểm yếu mà nên phát triển cái điểm mạnh của ḿnh. Nguy hiểm của việc đụng đến cái điểm yếu là  tâm lư nếu càng sửa th́ điểm yếu càng bự ra, thà là đừng đụng tới nó.

 

-Không có điểm mạnh nào hết th́ sao?

 

  

-Người nào mà không có điểm mạnh. Nếu  nói không có điểm tốt nào cả th́ có nghĩa là họ đă để quá nhiều chuyện xấu vào nội tâm của họ, hoặc  họ làm chuyện xấu cho ngừơi khác.  It's going to come back, tức là tự kỷ ám thị, nó ảnh hưởng đến tâm linh của ḿnh. Nếu bị như vậy th́ nên tĩnh tâm, thiền, cầu nguyện... Tôi theo đạo Tin lành nhưng tôi thỉnh thỏang check in vô chỗ tĩnh tâm của nhà thờ công giáo, chỉ ở một ḿnh để tĩnh tâm  thôi. Chỗ tốt nhất là ở Mali bu, sáng tối ra ngắm mặt trời mọc lặn. Những chuyện đó nó thanh lọc tâm linh ḿnh.

C̣n một cái tôi cũng muốn nói là khi đi học thầy,  ḿnh phải có một ư định rơ rệt là muốn phát triển điểm hay của ḿnh. Nếu ḿnh đến  học với ư định muốn dẹp bỏ điểm yếu th́  ḿnh sẽ  bỏ mất cái điểm mạnh. Có 1 số  người đi học mà cứ làm học tṛ hoài  v́ họ  đi học với ư định múốn dẹp bỏ điểm yếu của ḿnh. Nhiều khi  dẹp hết điểm yếu này th́ lại thấy điểm yếu khác. Cứ đi từ điểm yếu này qua điểm yếu khác mà không bao giờ thành công được. Có rất nhiều nhạc sĩ như vậy, tôi làm việc với nhạc sĩ rất nhiều, tôi biết. Có nhiều người bằng cấp cử nhân cao học đầy ḿnh nhưng ra đánh tŕnh diễn th́ không được v́ lúc nào họ cũng kiếm workshop để đi học, chỉ mong khắc phục được những điểm yếu của ḿnh. Nói như vậy không có nghĩa là ḿnh không bao giờ nên đi workshop. Nhưng khi ḿnh đi học, ḿnh phải có ư định là đi học để phát triển những điểm hay, kiếm thầy giúp ḿnh phát triển những điểm hay. Có nhiều thầy rất giỏi, càng dạy th́ học tṛ càng học được nhiều nhưng càng biết nhiều th́ càng chỉ thấy khuyết điểm của ḿnh thôi. Thành ra ḿnh đi học phải có một mục đích rơ rệt. Đó là điểm rất quan trọng.

 

  

2. Vocal image:

Một cái quan trọng nữa là ḿnh phải tạo ra một giọng hát riêng của ḿnh, một vocal image hay vocal profile riêng biệt. Bằng cách nào? Khi tôi dạy hát, tôi thường kêu người học kể ra 4, 5 người ca sĩ họ thích, họ nghe mê mệt. Có cả trăm ca sĩ hát hay và thành công, tại sao ḿnh lại chỉ thích 4, 5 người này nhất. Ḿnh có thể  nói là v́ họ hát hay nhưng thực ra th́ có lẽ những điểm hay của những người đó nó cũng giống những điểm hay của ḿnh. Người nào hát hay mà không giống ḿnh tí nào th́ thường ḿnh không care.

Thành ra chuyện đầu tiên ḿnh làm để kiếm một cái vocal image riêng cho ḿnh là làm một cái list những người mà ḿnh thích. Sau đó nghiên cứu xem điểm hay của họ là cái ǵ. Thí dụ ḿnh thích cách diễn tả của 1 người th́ ḿnh hăy quan sát cái cách diễn tả của họ cho kỹ và làm theo. Thực ra cái mà ḿnh thích th́ ḿnh  bắt chước làm được là v́ nó đă nằm sẵn trong tiềm thức của ḿnh rồi, thành ra ḿnh mới thấy thích  khi họ làm cái đó. Cứ nh́n vào nội tâm của ḿnh, ḿnh sẽ thấy ḿnh cũng đă có sẵn cái đó rồi. Tuy ḿnh bắt chước họ làm nhưng v́ ḿnh lấy từ nội tâm của ḿnh nên nó sẽ là cái thật của ḿnh chứ không phải là bắt chước nữa.

Cứ quan sát những người ḿnh thích, t́m điểm hay của họ. Không ai thích tất cả những điểm trong một ca sĩ cả. Người có điểm này hay, người có điểm khác hay. Sau đó ḿnh tập hợp những điểm hay này lại làm thành một cái riêng của ḿnh th́ ḿnh sẽ không bị giống ai hết.

Tuy nhiên cũng phải xem kỹ là những điểm hay của người ḿnh có thể làm được không. Thí dụ một người Việt Nam nhỏ con, gầy g̣ mà muốn có cái âm thanh chắc nịch của một ca sĩ opera nặng 200 pounds như  Pavaroti th́ có lẽ là không được. Nên chọn thầy cùng một thể chất với ḿnh mới học dễ hơn.

Một mặt trong khi ḿnh cố gắng phát triển điểm hay của ḿnh th́ cũng phải nhận biết những điểm yếu củ aḿnh, có những điểm nào sửa được, điểm nào không sửa được. Biết được chuyện này rồi th́ ḿnh phải tránh đừng để lộ điểm yếu của ḿnh trước khi người ta thấy cái hay của ḿnh. V́ để lộ điểm yếu ra truớc th́ nó  in vào óc người nghe, rất khó mà tẩy đi. Thấy điểm yếu rồi, người ta cũng ít nhận ra được cái hay của ḿnh. Do đó, điểm này rất quan trọng. Chớ đem điểm yếu ra trước. Khi nào ḿnh đă phát triển được cái hay rồi th́ nên đem nó ra trước. Đuợc khen rồi th́ ḿnh càng có động lực thúc đẩy ḿnh phát triển thêm.